પિતાનું સ્મિત અને જવાબદારીની કિંમત

પોરબંદરના એક મધ્યમવર્ગીય પરિવારમાં એકલવ્ય તેના પિતા, ભીખુભાઈ સાથે રહેતો હતો. એકલવ્ય જ્યારે નાનો હતો, ત્યારે તેને મન તેના પિતા એક જાદુઈ વ્યક્તિ હતા. તેને જે જોઈએ તે હાજર કરી દેતા. પણ જેમ જેમ એકલવ્ય મોટો થયો, તેની માંગણીઓ વધવા લાગી.
એક દિવસ, એકલવ્યને તેના મિત્રો જેવી જ મોંઘી સ્પોર્ટ્સ સાયકલ જોઈતી હતી. ભીખુભાઈએ ધીમેથી કહ્યું, “બેટા, આવતા મહિને લઈશું, અત્યારે થોડું હાથ ખેંચાયેલો છે.”
આ સાંભળીને એકલવ્યનો ગુસ્સો સાતમા આસમાને પહોંચ્યો. તેણે રાડ પાડીને કહ્યું, “તમે કેવા પપ્પા છો? મારી એક નાની અમથી ઈચ્છા પૂરી નથી કરી શકતા! જો નથી લાવી શકતા તો પપ્પા બન્યા જ શું કામ?”
ભીખુભાઈ કશું જ બોલ્યા નહીં. તેમની આંખોમાં એક ક્ષણ માટે પીડા દેખાઈ, પણ તરત જ તેમણે એક ફીકું સ્મિત આપ્યું અને ત્યાંથી ચાલ્યા ગયા. એકલવ્ય માની લીધું કે તેના પિતા કંજૂસ છે અને તેમને તેની લાગણીની પડી નથી.
સમયનું ચક્ર ફર્યું. ૨૦ વર્ષ વીતી ગયા. ભીખુભાઈ હવે આ દુનિયામાં નહોતા. એકલવ્ય હવે પોતે એક પાંચ વર્ષના દીકરાનો પિતા હતો.
એક રવિવારની સાંજે એકલવ્ય તેના ઘરના જૂના કબાટ સાફ કરી રહ્યો હતો. ત્યાં તેને તેના પિતાની એક જૂની ડાયરી મળી. કુતૂહલવશ તેણે પાનાં ફેરવ્યા. એક પાના પર લખ્યું હતું:
“આજે એકલવ્ય સાયકલ માટે જીદ કરતો હતો. મને બહુ ઈચ્છા હતી કે આજે જ તેને લઈ આપું, પણ ઘરનું ભાડું અને મમ્મીની દવાની રકમ ઓછી પડતી હતી. એકલવ્યે મને ગુસ્સામાં ઘણું કહી દીધું, પણ એને ક્યાં ખબર છે કે એને ના પાડતી વખતે મારું હૃદય રડતું હતું. ઈશ્વર કરે, મારો દીકરો મોટો થઈને એક સફળ પિતા બને અને તેને ક્યારેય પોતાના સંતાનને ‘ના’ ન કહેવી પડે.”
આ વાંચતા જ એકલવ્યના હાથ ધ્રૂજવા લાગ્યા. તેને એ દિવસ યાદ આવ્યો જ્યારે તેણે પિતાને “તમે કેવા પપ્પા છો?” એમ કહીને અપમાનિત કર્યા હતા. તેને સમજાયું કે જે સ્મિતને તે ‘કઠોરતા’ સમજતો હતો, તે ખરેખર તો પિતાની ‘મજબૂરી’ ને છુપાવવાનો એક પ્રયાસ હતો.
ત્યારે જ એકલવ્યનો દીકરો દોડતો આવ્યો અને બોલ્યો, “પપ્પા, મારે પેલું મોટું રિમોટ કંટ્રોલ હેલિકોપ્ટર જોઈએ છે, અત્યારે જ!”
એકલવ્યે પળવાર માટે વિચાર્યું. આ મહિનાનો વીમાનો હપ્તો ભરવાનો બાકી હતો. તેના મનમાં ગણતરીઓ શરૂ થઈ ગઈ—રાશન, લાઈટ બિલ અને બાળકની ફી. તેણે દીકરાને પ્રેમથી પાસે બોલાવ્યો અને ધીમેથી કહ્યું, “બેટા, આપણે આવતા રવિવારે લાવીશું, ચોક્કસ!”
દીકરો ગુસ્સે થઈને રૂમની બહાર જતો રહ્યો. એકલવ્યના ચહેરા પર એ જ સ્મિત હતું જે ૨૦ વર્ષ પહેલાં તેના પિતાના ચહેરા પર હતું. આજે તેને સમજાયું કે પિતા એ વટવૃક્ષ છે જે પોતે તડકો ખાય છે પણ સંતાનોને છાંયડો આપવામાં ક્યારેય પાછીપાની નથી કરતો.
આજે તેની પાસે સાયકલ ખરીદવાના પૈસા હતા, પણ માફી માંગવા માટે પિતા નહોતા.

– એકલવ્ય